Zwangere Cavia? Cavia net bevallen?

Een nestje fokken is leuk, maar er komt veel bij kijken. Het is slim om vooraf goed verdiept te zijn in het hoe en wat, om de dracht, bevalling en zoogperiode zo goed mogelijk te laten verlopen. Op deze pagina vind je alle informatie over alle mogelijke problemen en overwegingen waar je tegenaan kunt lopen als je bewust of onbewust voor een nestje kiest.

Hoewel alle mogelijke problemen op een rijtje misschien heel eng klinken, is de allerbeste boodschap: raak niet in paniek. In de praktijk blijkt dat de natuur het meestal zelf goed weet te regelen en demoeder zich vaak zelf goed weet te redden. Desondanks is het gewoon prettig om als baasje te weten waar je aan toe bent, en dat je weet hoe je in moet grijpen in bepaalde situaties.

Complicaties bij de dracht

Het meemaken van een goede zwangerschap, vlotte bevalling en gezonde ukjes is een schitterende ervaring. Helaas zitten er ook een heel aantal risico’s aan vast. Het is verstandig om alle gevaren en risico’s goed door te nemen, zodat je weet wat je kunt doen als het onverhoopt toch mis gaat.

Resorptie van de jongen

Het kan gebeuren dat je knikkers hebt gevoeld bij je zeug. Hoera, ze is zwanger! Toch? Een week later ben je de knikkers helemaal kwijt en is je zeug ook iets in gewicht afgenomen. Nog een week later lijkt je zeug weer precies zoals toen ze bij de beer ging. Wat nu? Heb je je vergist?

Nee, dat hoeft niet. Resorptie van de jongen komt zo nu en dan voor. Je zeug is dan zwanger geweest, maar er is tijdens de dracht iets misgegaan. Omdat de vruchtjes nog heel klein waren, heeft het lichaam deze zelf opgeruimd. Dit is niet schadelijk voor de zeug en het is geen probleem om haar bij de beer te laten zitten.  Alleen als zij zelf symptomen heeft zoals (donker) slijm uit de vagina, een zeer penetrante geur rond de vagina, of als zij ineens stil is en geen eetlust meer heeft, is het reden om direct contact op te nemen met een dierenarts. Dit kan wijzen op een baarmoederontsteking.

Miskraam


Een miskraam vindt plaats als de zeug korter dan 40 dagen zwanger was, en zij bevalt van de hele kleine vruchtjes. Anders dan bij een resorptie, heeft er wel een bevalling plaatsgevonden. Meestal heeft ze moeder dit netjes opgeruimd (ze eet de kleine vruchtjes ook op) en zie je weinig meer, behalve wat bloed uit de vagina of op het neusje. Als de miskraam nog zo vroeg plaatsvindt, zit de beer er vaak nog bij en wordt de zeug snel nagedekt. Hoewel het niet ideaal is, kan dit in principe niet veel kwaad, aangezien zij lichamelijk nog niet veel te lijden heeft gehad van haar zwangerschap. Controleer of de buik ook echt leeg voelt. Als de zeug zich ziek voordoet, neem haar dan ook weg bij de beer en neem contact op met een dierenarts. Deze kan een antibiotica-kuur voorschrijven en je kunt zelf Utero Vetsem knaagdier geven om de baarmoeder goed te reinigen.

De baby’s bewegen niet meer

Als je ineens de baby’s niet meer voelt bewegen, terwijl ze al enkele weken fors aan het trappelen waren, is dat meestal geen goed teken. Hou de zeug voor korte tijd goed in de gaten, of zij wel normaal is en geen zieke indruk maakt. Soms zijn de baby’s vlak voor een bevalling veel rustiger. Blijven de baby’s stil en lijkt er geen bevalling in zicht? Raadpleeg dan een dierenarts, wanneer dode jonkies te lang in de buik blijven zitten kan het leiden tot zwangerschapsvergiftiging.

Zwangerschapsvergiftiging

Komt meestal voor in de laatste weken van de dracht, als de baby’s duidelijk voelbaar zijn. De zeug wordt ineens stil, beweegt niet meer, de ogen staan dof en ze toont geen eetlust. Vaak voelt de buik koud en de baby’s bewegen niet meer.

Neem direct contact op met een dierenarts!

Een zwangerschapsvergiftiging is zeer ernstig en leidt heel vaak tot de dood van de moeder en jongen. Een dierenarts kan, als het nog maar kort gaande is, een keizersnede uitvoeren om de (dode) jonkies uit de buik te halen. Dit is een van de zwaarste operaties en het is afhankelijk van de vechtlust en de speling van het lot of de moeder zich hierdoorheen slaat. De dierenarts zal na de keizersnede antibiotica en pijnstilling meegeven. Ook is het verstandig om een eetlustopwekkend middel zoals primperid te laten injecteren, of in orale vorm mee te nemen om te geven.


Ter ondersteuning van de zwangerschapsvergiftiging kan men Piggy Nurse geven, te vinden in de Knoevelshop. Dit vult de tekorten die ontstaan aan en helpen het dier op kracht te houden. Het is echter bedoeld als aanvulling op een dierenarts!

Hoe en waarom zwangerschapsvergiftiging ontstaat, is meestal moeilijk te zeggen. Een heel duidelijke oorzaak is vervetting: een zeug die te dik is heeft een zeer hoge kans op zwangerschapsvergiftiging. Dik wil niet zeggen een hoog gewicht, maar kwabben onder de kin en de oksels. Met vervette zeugen dient dan ook nóóit te worden gefokt. Soms is er ook geen aanleiding te vinden, en is het simpelweg heel veel pech.

Externe infectie/ziekte bij de zeug

Ook tijdens de zwangerschap kan een zeug last krijgen van alle normale ziektes, zoals longontstekingen of bijvoorbeeld schurft of schimmel. Neem altijd contact op met een dierenarts om de juiste behandeling te bepalen! Bij een kleine huidinfectie tegen het einde van de dracht kan het soms lonen om deze pas effectief te behandelen ná de bevalling, terwijl andere problemen zo accuut zijn dat een dierenarts een middel moet zoeken wat het meest veilig is om te geven voor moeder en baby’s.

Gebruik daarom nooit zonder overleg een regulier middel, dit is in combinatie met een zwangerschap niet altijd de beste keuze.

Tijdens de bevalling

Te vroege bevalling

De bevalling is ingestart terwijl de zeug nog niet uitgerekend is. In het gunstigste geval worden de kleine foetusjes doodgeboren. Ze zijn dan niet groot, waardoor de bevalling meestal wel soepel verloopt. In een minder gunstig geval zijn de baby’s nét levensvatbaar en worden ze met heel erg lage gewichten geboren (30-50 gram). Een lastige situatie, want hoewel de baby’s soms graag willen, hebben ze heel weinig kans om te overleven, omdat ze simpelweg niet ‘af’ genoeg zijn. De baby’s zullen ook weinig actief zijn. Het is humaner om zulke kleine baby’s die niet veel bewegen direct in te laten slapen bij de dierenarts.

De moeder kijkt niet naar de baby’s om

Als je getuige bent van de bevalling, is het belangrijk op te letten of de moeder direct actief met haar baby’s aan de slag gaat. Een onervaren moeder laat soms een of meerdere baby’s in het vlies liggen, omdat ze niet zo goed weet wat ze moet doen. Het vlies is een dunne laag die lijkt op héééel dun plastic of rubber. Deze dient direct na de bevalling van het hoofdje afgehaald te worden om de baby te laten ademen. Ben je bij de bevalling en de moeder doet niets met de baby, aarzel dan niet en trekt het vliesje van het hoofdje af. Probeer de baby, wanneer deze leeft, half in het vlies bij de moeder te leggen, en kijk of zij deze alsnog gaat likken. Maakt de baby een slappe indruk, trek dan het hele vlies van de baby af en wrijf hem op in een handdoek, niet te ruw maar ook niet te voorzichtig (zo voorzichtig is de moeder ook niet). Als de baby goed bijgekomen is, leg deze dan weer bij de moeder en kijk of zij wel naar de andere baby’s omkijkt. Het komt vaak voor dat ze halverwege de bevalling toch de draad oppikt en de volgende baby’s uit zichzelf gaat schoonlikken en het vlies eraf haalt.

De bevalling stopt, terwijl er nog baby’s in de buik zitten


Dat is een lastige situatie. Er zijn misschien al baby’s uit, de moeder doet wellicht haar uiterste best om ze schoon te likken, maar er komen geen weeën meer terwijl er in haar buik nog duidelijk baby’s zitten. Wanneer er een kwartier geen weeën geweest zijn, kun je in eerste instantie proberen om Utero Vetsem Knaagdier toe te dienen (ca. 1ml). Dit middel is te verkijgen in de Knoevelshop. Utero Vetsem Knaagdier kan de weeën doen aansterken en terug op gang brengen. Wacht echter niet té lang op resultaat, als er niets meer lijkt te volgen, zorg dan dat je de dierenarts belt om met spoed langs te mogen komen. Laat je niet afpoeieren dat je het nog even aan moet kijken, natuurlijk is het voor een dierenarts niet leuk om midden in de nacht voor een cavia zijn bed uit te komen maar het is zijn of haar vak, en hij of zij is verplicht jou en je cavia te helpen.

Neem de baby’s die er al uit zijn mee met hun moeder naar de dierenarts. De dierenarts zal weeënopwekkers (oxytocine) injecteren en je meestal terug naar huis laten gaan. Als de moeder al sterk begint te verzwakken en de weeënopwekkers niet het gewenste resultaat geven, kun je nog eens terugkomen voor of een tweede injectie, of een keizersnede. Het kan zijn dat er een te groot jong in het geboortekanaal ligt, dat de moeder er niet uitkrijgt, waardoor de bevalling geblokkeerd is.

Wanneer een bevalling stil ligt en baby’s uitblijven, is er niet veel tijd te verliezen. De baby’s in de buik zullen snel overlijden en zullen langzaam de moeder vergiftigen (zie zwangerschapsvergiftiging). Wanneer er geen dierenarts te bereiken is en de zeug nog wel weeën heeft (of weeën heeft gekregen na de weeënopwekkeris, is er nog een ding dat je kunt proberen, maar dit is zeer riskant en dient enkel te gebeuren als er geen andere oplossingen zijn en je zeker weet dat je het durft.

Was je handen goed, liefst met ontsmettende zeep of dettol. Met één vinger (bij voorkeur de wijsvinger, aangezien hier de meeste kracht inzit) kun je voorzichtig proberen de vagina binnen te gaan. Als er een jong dwarsligt, is deze vrijwel direct voelbaar. Probeer zo voorzichtig mogelijk het kopje van het jong te vinden en zoek naar de tandjes. Hier kun je met je nagel achter haken. Wanneer de zeug weeën (alleen dan!) krijgt, trek dan krachtig aan het jong. Met wat geluk kun je de dwarsliggende of te grote baby naar buiten trekken. Als er geen tandjes te vinden zijn, kun je proberen een achterpoot of oor te vinden, hoewel dit minder stevig is.

Als dit lukt, neem dan na afloop alsnog zo snel mogelijk contact op met een dierenarts. Het is verstandig om de moeder na dit avontuur enkele dagen een antibiotica-kuur te geven (bactrimel/sulfatrim is relatief veilig als de moeder nog levende ukjes heeft die ze moet zogen) en enkele dagen Utero Vetsem Knaagdier te geven om de baarmoeder goed te reinigen na dit avontuur.

Wel benadrukken we nogmaals dat dit een échte noodmaatregel is en daarom ook alleen toe te passen is als er geen andere opties meer zijn.

Er worden dode, versteende of ontbindende baby’s geboren

Niet de meest prettige ervaring, natuurlijk, maar het komt helaas wel voor. Een doodgeboren ukje is veelal te wijten aan een te lang durende bevalling. Dit komt regelmatig voor. Minder vaak wordt er een baby geboren die compleet versteend is of in staat van ontbinding verkeert. Deze baby’s is al enige tijd geleden in de baarmoeder overleden. Je kunt hier weinig aan doen, behalve deze baby’s zo snel mogelijk bij hun moeder weg te nemen en de moeder uit voorzorg enkele dagen Utero Vetsem knaagdier te geven.

De moe

er perst haar baarmoeder uit (prolaps)

Een prolaps van de baarmoeder is een ontzettend naar en gevaarlijk probleem. De moeder heeft zo hard geperst, dat de baarmoeder geheel naar buiten is gekomen. Het spreekt voor zich dat je dan met spoed naar de dierenarts moet!! Deze kan de baarmoeder terug naar binnen duwen en medicijnen geven. Een prolaps is gevaarlijk maar de zeug heeft, mits goed ingegrepen en infecties uitblijven, goede kansen om goed te herstellen. Ga niet zelf proberen de baarmoeder terug te duwen, maarlaat dit altijd aan een dierenarts over!

Tijdens de zoogperiode

Baarmoederontsteking

Na de bevalling is de vagina niet goed gereinigd. Dit kan zijn omdat er bijvoorbeeld een ontbindend jong in de baarmoeder heeft gezeten, een restje placenta is achtergebleven of een bacterie heeft zijn weg gevonden naar de baarmoeder tijdens de bevalling. Dan kan een baarmoederontsteking ontstaan. De zeug is al snel wat stiller en heeft een verminderde eetlust, maar duidelijker zijn de symptomen uit de vagina: hier komt donker, soms wat groenig slijm uit wat vreselijk stinkt. Direct contact met de dierenarts is noodzakelijk! Deze zal een antibioticakuur geven of in het ernstigste geval besluiten de baarmoeder te verwijderen.

De moeder geeft geen melk

Een veelvoorkomend probleem: de melkproductie is nog niet op gang gekomen of onvoldoende. Moedermelk is echter essentieel om binnen 24 uur binnen te krijgen voor de baby’s, dus het is in eerste instantie verstandig om de melkproductie op te wekken. Een zeer effectief middel is de mamma-tinctuur uit onze Knoevelshop. Verder kun je heel regelmatig de tepels en het gebied rondom masseren, door zachtjes ‘melkende’ bewegingen te maken met de tepels. Veelal komt de melkproductie alsnog op gang.

Blijft melk uit, is de beste oplossing een pleegmoeder. Als je zelf nog een nestje hebt zitten, probeer de baby’s dan bij deze moeder aan te leggen. Ook kun je kijken of een fokker in de buurt misschien een nestje heeft wat al groot genoeg is, waarvan de moeder nog melk geeft, of net bevallen is van een klein nestje.

Is een pleegmoeder geen optie, zul je vervangende melk moeten geven. Het meest geschikt is de Babymelk van de Knoevelshop. Aanmaakpoeder kun je kopen bij de in de Knoevelwebshop. Ongeschikt zijn koffiemelk of kittenmelk, dit is te romig/vet voor de baby’s. Zorg dat je de melk lekker warm (niet heet!) geeft. Na enkele dagen kun je ook proberen om zeer kleine hoeveelheden science recovery of nutripoeder uit de Knoevelshop door de melk te doen.

Het bijvoeren van kleine cavia’s is een voorzichtige klus. Het beste kun je hiervoor het 1ml-spuitje (zonder naald) gebruiken uit de Knoevelshop, waar je de melk héél langzaam uit laat komen. Probeer het spuitje voorzichtig naar de wang te richten: een kleine baby verslikt zich snel, waardoor melk in de longetjes terecht kan komen, wat weer tot een longontsteking kan leiden. Een kleine baby zal iedere twee uur bijgevoerd moeten worden, ook ’s nachts. Na een week kun je langzaam afbouwen naar eens per 3 à 4 uur. De kleine cavia’s drinken dan gemiddeld 2 à 3ml per keer. Hoewel de baby’s vrij snel meeëten met het vaste voedsel, is het van belang toch zo’n drie weken lang melk bij te geven, zij hebben deze stoffen hard nodig.

Darmkrampjes bij cavia

Heeft een babycavia last van darmkrampjes, kun je ook lauwe venkelthee geven, of kleine hoeveelheden Happy Tummy (verkrijgbaar in de knoevelwebshop).

Hou er rekening mee dat baby’s die nooit moedermelk hebben gedronken vaak zwakker blijven en regelmatig alsnog overlijden in de eerste weken.

De moeder is overleden, de baby’s leven wel

Wat bovenstaand geschreven is over het zoeken van een pleegmoeder en het geven van melk is hier van toepassing. Het is dan echter ook van belang dat de darmpjes gestimuleerd worden. Normaal doet de moeder dit door rond het geslachtsdeel te likken. Dit kun je nabootsen door met een lauwwarm nat wattestaafje het gebied rond het geslachtsdeel te stimuleren. Vaak komen er dan keuteltjes en soms ook een plasje uit.

De moeder wil niets weten van haar baby’s

Het komt voor dat een moeder niets wil weten van haar nestje, dit zie je vaak bij het eerste nestje of na een traumatische bevalling. Er is eigenlijk maar één goede oplossing voor dit probleem: zet de moeder zo klein mogelijk met de baby’s. Zo klein, dat ze net niet op de baby’s zit, maar feitelijk geen kant opkan. Dit zal de moeder eerst helemaal niet leuk vinden: ze zal paniekerig een uitgang zoeken (zorg dat ze die niet kan vinden). Na een tijdje zal ze opgeven en zich neerleggen bij de situatie. De jongen kunnen dan eindelijk bij haar drinken, wat de moederband versterkt. Na een uurtje of twee zo krap te hebben gezeten, en als ze zich heeft neergelegd bij de situatie, kun je haar weer ruimer zetten. In bijna alle gevallen accepteert de moeder haar kroost alsnog.

Wil de moeder écht niets van de baby’s weten, ook niet als je het langer volhoudt om haar klein te zetten met de baby’s, is het zoeken naar een pleegmoeder de beste oplossing, of de baby’s zelf melk geven (zie stukje ‘moeder geeft geen melk).

De moeder heeft pijnlijke tepels

Zeker bij een groot nest kan het voorkomen dat de tepels van je zeugje veel te verduren krijgen. De huid oogt heel rood en geïrriteerd en kan soms zelfs een beetje bloeden. U kunt de huid het beste insmeren met zoeperzalf. Dit trekt vrij snel in en kan geen kwaad voor de jonkies. Blijf zeer regelmatig smeren om de tepels te verzorgen. Als het echt te erg wordt, en de moeder veel pijn heeft, kun je ervoor kiezen om de jonkies met de hand verder te voeren en bij hun moeder weg te nemen om haar rust te geven of ze slechts op gezette tijden met hun moeder samenzetten om te laten drinken.

De moeder heeft ontstoken melkklieren

De melkklieren zijn vaak erg opgezwollen, voelen warm aan en de huid is rood. Dit wordt veroorzaakt door een bacteriële infectie. Neem in dat geval contact op met je dierenarts, meestal is een antibiotica-kuur noodzakelijk.